Zamanın içindən keçən qəhrəmanlıq
Tarix bəzən illərlə yox, anlarla ölçülür.
Bəzən bir xalqın taleyi yüzlərlə səhifəyə yox, bir neçə səssiz addıma sığır.
Və bəzən o addımlar 32 il gözlənilən torpağa aparır.
“Həyatın 32 anı” mövzusu məhz belə anların, belə addımların və belə talelərin publisistik ifadəsidir. Bu mövzu Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrində xidmət etmiş iki Vətən oğlunun – polkovnik İdris İsayevin və Baş gizir Şərafəddin Xankişiyevin timsalında qəhrəmanlığın, sədaqətin və tarixi qayıdışın bədii-publisistik salnaməsidir.
Bu yazı hərbi rütbələrin yox, insan məsuliyyətinin; orden-medalların yox, qanla yazılan vicdanın hekayəsidir.
Zamanın yetişdirdiyi zabit taleyi
Hər bir qəhrəmanlıq hekayəsi bir doğumla başlayır.
1984-cü ilin oktyabrında Yardımlının Nisəqala kəndində dünyaya gələn İdris İsayev üçün həyat adi bir kənd uşaqlığından başladı. Amma o həyatın içində görünməyən bir yük vardı – itirilmiş torpaqların dərdi, danışılmayan ağrılar, gözlərdə gizlənən qisas hissi.
Zaman keçdikcə bu hisslər onu silaha yox, məsuliyyətə apardı. 2002-ci ildə Heydər Əliyev adına Ali Hərbi Məktəbə daxil olması təsadüf deyildi. Bu, bir gəncin öz taleyini dövlətinə bağlamaq qərarı idi. Hava Hücumundan Müdafiə ixtisası üzrə aldığı təhsil sonradan onun döyüş meydanlarında göstərdiyi peşəkarlığın əsasını qoydu.
Publisistik dillə desək, burada diqqət çəkən məqam odur ki, bu yol tez yüksəliş yolu deyil, səbir və dözüm yoludur. O, uzun illər düşmənlə təmas xəttində xidmət edərək səngərin dili ilə danışmağı öyrəndi.
Səngər publisistikası – danışmayan, amma yaşayan həqiqətlər
On dörd il…
Bu, bir zabitin həyatında sadəcə rəqəm deyil. Bu, donmuş gecələr, güllə səsləri, itkilər və məsuliyyət deməkdir. Taqım komandirindən bölmə rəisinə qədər uzanan yol onun üçün rütbə pilləsi yox, daha ağır yük idi.
Publisistik yanaşmada bu məqam xüsusilə önəmlidir: İdris İsayev heç vaxt ön plana çıxan qəhrəman olmayıb. O, səngərdə görünməyən, amma nəticəni yaradan zabitlərdəndir. Onun rəhbərlik etdiyi şəxsi heyətin intizamı, döyüş hazırlığı və mənəvi durumu bunu sübut edir.
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə xidmətə başlaması isə bu yolun ən çətin mərhələsi oldu. Burada artıq adi hərbi qaydalar yox, xüsusi səssizlik, xüsusi risk və xüsusi məsuliyyət hökm sürürdü.
Müharibənin bir neçə adı var
Bu mövzuda müharibə tək bir anlayış deyil.
Aprel döyüşləri, Tovuz hadisələri, 44 günlük Vətən müharibəsi, Kəlbəcər, Germuk, Xankəndi, Xocalı…
Hər ad ayrı bir ağrı, ayrı bir qürur, ayrı bir imtahandır.
İdris İsayev bu mərhələlərin hamısında iştirak etmiş bir zabit kimi müharibəni statistikadan çıxarıb insan taleyinə çevirənlərdəndir. O, vertolyot qəzasında ağır xəsarət alanda da, Germuk əməliyyatında kəllə-beyin travması keçirdikdə də geri çəkilmədi. Çünki onun üçün geri çəkilmək yalnız fiziki yox, mənəvi məğlubiyyət idi.
Publisistik baxımdan bu, qəhrəmanlığın ən ali formasıdır – ağrını susaraq daşımaq.
Döyüş yoldaşlığı – mövzunun ikinci siması
“Həyatın 32 anı” mövzusu təkbaşına yazıla bilməz. Çünki müharibə yalnız fərdi şücaət deyil, çiyin-çiyinə dayanan insanların hekayəsidir.
Bu nöqtədə Baş gizir Şərafəddin Xankişiyevin obrazı ön plana çıxır. O, döyüş meydanında texnikanı məhv edən silahdan daha çox, iradəsi ilə fərqlənən bir hərbi qulluqçudur. Germuk əməliyyatlarında düşmənin ağır texnikasını sıradan çıxarması, REM kəşfiyyat maşınını məhv etməsi və canlı qüvvəyə sarsıdıcı zərbələr endirməsi bir fakt kimi yox, nəticə yaradan qəhrəmanlıq kimi dəyərləndirilməlidir.
Onun müharibədən öncə bölmələrin döyüş hazırlığını artırması, ağır silah-sursatın ön cəbhəyə çatdırılmasını təmin etməsi göstərir ki, qəhrəmanlıq yalnız atəş açmaq deyil, müharibəni qazanmağa hazırlamaqdır.
Xankəndi və Xocalı – mövzunun zirvəsi
Bu publisistik mövzunun kulminasiya nöqtəsi Xankəndi və Xocalıdır.
Bu adlar Azərbaycan üçün sadəcə şəhər deyil – 32 illik yara, tarixi ədalətsizlik deməkdir.
İdris İsayev və Şərafəddin Xankişiyevin 7 gün ərzində düşmənin gizli postlarını aşkar edərək koordinatları ötürməsi, əməliyyatın qısa zamanda uğurla nəticələnməsinə şərait yaratması hərbi baxımdan mühüm faktdır. Amma publisistik baxımdan daha önəmlisi budur:
32 ildən sonra bu torpaqlara ilk ayaq açan kəşfiyyatçılar olmaq.
Bu, sadəcə hərbi tapşırıq deyil.
Bu, tarix qarşısında cavab idi.
Bu, Xocalıda yarımçıq qalan fəryadın susdurulması idi.
Ehtiyatda olan zabit, bitməyən xidmət
2024-cü ilin oktyabrında İdris İsayev sağlamlığı ilə bağlı ehtiyata buraxıldı. Amma bu mövzuda ehtiyat anlayışı formal xarakter daşıyır. Çünki belə insanlar üçün Vətənə xidmət statusla bitmir.
Onun ailəsi, övladları bu həyatın davamıdır. Onlar böyüyəndə biləcəklər ki, Vətən dedikləri anlayış atasının həyatının 32 anında tarixə çevrilib.
Nəticə əvəzi – mövzunun mənası
“Həyatın 32 anı” bir publisistik mövzu kimi Azərbaycan əsgərinin mənəvi portretidir.
Bu mövzu sübut edir ki:
Qəhrəmanlıq səs-küylü olmur
Tarix bəzən səssiz yazılır
Vətənə qayıdış bəzən bir neçə addımla baş verir
Və o addımlar xalqın taleyini dəyişir.
Tarix hər zaman gurultulu səslə yazılmır. Bəzən tarix səssiz addımlarla, nəfəs saxlayaraq, torpağa ehtiyatla basılan ayaqlarla yazılır. “Həyatın 32 anı” mövzusu məhz belə yazılan tarixin publisistik ifadəsidir. Bu, 32 il həsrətində qalan torpaqlara qayıdan iradənin, sədaqətin və hərbi vicdanın hekayəsidir.
İdris İsayev və Şərafəddin Xankişiyev əməliyyatdan öncə günlərlə kəşfiyyat apararaq düşmənin gizli postlarını müəyyənləşdirib, koordinatları ötürüblər. Nəticədə düşmən mövqeləri qısa müddətdə sıradan çıxarılıb və Xankəndi 23 saatdan az vaxt ərzində nəzarətə götürülüb.
Bu əməliyyatın publisistik mənası isə daha dərindir: 32 ildən sonra Xocalı və Xankəndiyə ilk ayaq açan kəşfiyyatçılar sırasında olmaq. Bu, silahla yanaşı, tarixi ədalətin də qayıdışı idi.
Xidmət bitir, məsuliyyət yox
2024-cü ilin oktyabrında İdris İsayev sağlamlıq vəziyyəti ilə əlaqədar ehtiyata buraxılıb. Lakin bu, mövzunun sonu deyil. Çünki belə həyat hekayələrində xidmət sənədlə yox, mənəvi borcla ölçülür.
Onun ailəsi, övladları bu yolun davamıdır. Sabah bu uşaqlar böyüyəndə biləcəklər ki, Vətən anlayışı onların atası üçün söz yox, həyatın özüdür.
“Həyatın 32 anı” publisistik mövzu kimi Azərbaycan əsgərinin səssiz qəhrəmanlığını, zabit məsuliyyətini və tarixi qayıdışı ifadə edir. Bu mövzu göstərir ki, tarix təkcə tribunadan yox, səngərdən də yazılır. Və bəzən bir neçə an – bir xalqın taleyini dəyişməyə kifayət edir.
Hürü Hacızadə
Yazıçı-publisist,
“Qızıl Qələm” mükafatçısı
Fərid Faiqoğlu
Xezertv.info-nun rəhbəri
AJB-nin üzvü
